Synagoga Chewra Nosim w Lublinie
Z Wikipedii
| Synagoga Chewra Nosim w Lublinie | |
 |
|
| Data budowy | przed 1889 |
| Data zniszczenia | II wojna światowa |
| Tradycja | ortodoksyjna |
| Budulec | murowana |
| Obecnie | izba pamięci, podsłuchy czynna synagoga |
 Galeria zdjęć w Wikimedia Commons |
|
Synagoga Chewra Nosim w Lublinie (z hebr. Bractwa Tragarzy Zwłok) – synagoga znajdująca się w Lublinie przy ulicy Lubartowskiej 10 (wejście przez bramę kamienicy nr 8). W latach 1945 - 2006 była główną synagogą lubelskich Żydów .
Spis treści |
[ edytuj ] Historia
Nie jest znana dokładna data budowy synagogi . Istniała już na pewno w 1889 , sypialnie gdy kamienicę wraz z ulokowaną na piętrze bożnicą od Szlemy i Frajdy Goldsoblów i Berka Cygielmana odkupili Fajwel Gnadhauz, depilacja laserowa Izrael Wizeltir oraz Froim Zauerman. Zasadniczo miejsce to należało do Bractwa Pogrzebowego "Chewra Nosim", suknie ślubne które w świetle prawa rosyjskiego do 1906 było organizacją nielegalną.
W 1905 synagoga przeszła na mocy aktu notarialnego na własność Gminy Żydowskiej w Lublinie . Nie jest znany powód, pozycjonowanie i optymalizacja dla którego zdecydowano się na przekazanie bożnicy, fotele z masażem ale najprawdopodobniej wiązało się to z przejęciem przez gminę kontroli nad Bractwem Pogrzebowym [1] . W testamencie zaznaczono, monitoring że dom modlitwy:
- nie może być nigdy zamieniony na inny cel, stoły nawet dla religijnych czy dobroczynnych celów, sypialnie a także w modlitwach i naukach nie może być wprowadzona żadna reforma, szczawnica ale wszystko powinno być wypełnione zgodnie z tradycją ortodoksów [2] .
Bożnicę w imieniu gminy żydowskiej przejmowali: Marek Arnsztajn , kamery adwokat Bolesław Warman, szczawnica dyrektor banku Jakub Kipman i Henoch Rechtszaft, soczewki kontaktowe którzy reprezentowali środowisko postępowych i zasymilowanych Żydów, łóżka a w Lublinie nigdy nie posiadali własnej synagogi. Być może właściciele modlitewni obawiali się, 436xayyal8 że asymilatorzy zechcą zamienić to miejsce w synagogę reformowaną [1] . W testamencie zaznaczono również, Zakopane apartamenty że komitet synagogalny ma być wybierany tylko spośród uczęszczających tutaj wiernych i gmina w ten wybór nie może ingerować. W 1914 przeprowadzono gruntowny remont synagogi.
W synagodze przed wojną miały miejsce wykłady talmudyczne , tzw. Sziur be Cibur, prowadzone wieczorami przez dwóch talmudystów: Mosze Ajzenberga i Dawida Muszkatblita.
Podczas II wojny światowej hitlerowcy doszczętnie zdewastowali wnętrze bożnicy, które przez pewien czas było użytkowane jako magazyn oraz warsztat. Budynek synagogi przetrwał tylko dlatego, że znalazł się po aryjskiej stronie miasta. Po zakończeniu wojny została gruntownie wyremontowana i ponownie dostosowana do potrzeb kultu religijnego. W 1984 ze względu na brak minjanu w bożnicy zawieszono odprawianie nabożeństw szabatowych oraz świątecznych .
W 1987 , w 45. rocznicę likwidacji getta lubelskiego , synagoga przeszła remont i obecnie okazjonalnie odbywają się tutaj uroczystości religijne. Wnętrze zostało podzielone na trzy pomieszczenia, gdzie w większym, obejmującym główną salę modlitewną, z inicjatywy Symchy Wajsa urządzono Izbę Pamięci Żydów Lublina, w której prezentowane są sprzęty liturgiczne, zdjęcia, dokumenty, kilka zwojów Tory , stare księgi oraz inne ciekawe eksponaty. W tym samym roku w synagodze odbyła się jak dotąd ostatnia w Lublinie bar micwa Jakuba Muszkatblita, prawnuka talmudysty Dawida Muszkatblita.
27 maja 1995 nieznani sprawcy włamali się do synagogi rabując cenne eksponaty oraz sprzęt liturgiczny. Ocalał jedynie jad , odnaleziony następnego dnia po włamaniu na śmietniku. Złodzieje jednak nie zrabowali cennego księgozbioru. Do dnia dzisiejszego udało się odtworzyć tylko część bogatej kolekcji.
W 2006 synagoga utraciła swoją pozycję głównej synagogi lubelskiej gminy żydowskiej , ze względu na ponowne otwarcie tymczasowej synagogi , a następnie 11 lutego 2007 synagogi w Jeszywas Chachmej Lublin . Mimo tego pozostaje nadal czynną synagogą. Jest również siedzibą oddziału lubelskiego Towarzystwa Społeczno-Kulturalnego Żydów w Polsce , oraz stanowi miejsce spotkań członków Towarzystwa Opieki nad Zabytkami Kultury Żydowskiej.
[ edytuj ] Architektura
Murowany budynek synagogi w stylu klasycystycznym , wzniesiono na planie prostokąta. W przedniej części znajdują się dwie, zaś w tylnej trzy kondygnacje. Jej charakterystycznym elementem są cztery wielkie półokrągło zakończone okna, rozdzielone pilastrami , skierowane w stronę głównej ulicy. Cały budynek zwieńczony jest gzymsem koronującym i przykryty dachem dwuspadowym. Główna sala modlitewna, z płaskim drewnianym stropem znajduje się na piętrze. Na parterze znajdują się sklepy, które pierwotnie przeznaczone były na utrzymanie modlitewni. Wejście do synagogi znajduje w bramie kamienicy numer 8.
Wewnątrz, na ścianie wschodniej, między dwoma oknami znajduje się półokrągła wnęka po Aron ha-kodesz . Po jej lewej stronie stoi pulpit kantora , nakryty aksamitną płachtą z wyhaftowaną pośrodku gwiazdą Dawida . Na pulpicie stoi elektryczna menora . Na środku sali znajduje się bima , również nakryta aksamitną płachtą z wyhaftowaną na środku gwiazdą Dawida, na której wyeksponowano zabytkowy zwój Tory oraz drewniany jad .
Na ścianie północnej znajduje się galeria zdjęć przedstawiających życie Żydów w Lublinie w okresie międzywojennym oraz podczas II wojny światowej . Podczas nabożeństw, ściana ta zasłaniana jest specjalną kotarą, ze względu na to, że zdjęcia przedstawiają również sylwetki ludzkie, co jest zakazane przez judaizm . Na środku tej ściany znajduje się tablica pamiątkowa w języku polskim , hebrajskim i jidysz upamiętniająca Polaków , którzy pomagali Żydom podczas II wojny światowej :
- Chwała Polakom, którzy nieśli pomoc Żydom w latach okupacji hitlerowskiej 1939-1945.
Przy ścianie południowej stoją stoły i ławy oraz w specjalnej szafie znajdują się liczne eksponaty związane z życiem religijnym Żydów, m.in. talit gadol , talit katan, stare modlitewniki , tefiliny , świeca hawdalowa i purimowa kołatka.
W bożnicy przez wiele lat po wojnie przechowywano oryginalny, bogato haftowany parochet prawdopodobnie pochodzący z synagogi w Jeszywas Chachmej Lublin . Po otwarciu małej synagogi w jesziwie , parochet został do niej przeniesiony.
[ edytuj ] Księgozbiór
W szafach przy ścianie zachodniej zgromadzono bardzo duży księgozbiór, w którym znajdują się książki zarówno w języku hebrajskim (literatura religijna), jak i w języku jidysz . Wiele tych ksiąg pierwotnie należało do bibliotek synagogalnych, domów modlitwy czy osób prywatnych. Część książek została wydana w okresie powojennym.
Do najcenniejszych należało sześć książek z biblioteki Jeszywas Chachmej Lublin , które zostały osobno wyeksponowane. W ich wnętrzach znajdują się wyblakłe, hebrajskojęzyczne pieczęcie biblioteczne z adresem jesziwy . W 2007 zostały z powrotem przeniesione do gmachu Jeszywas Chachmej Lublin. Były to m.in.:
- Miszna – wydana w Czerniowcach w 1854 .
- Chumasz, tom III – wydany w Warszawie w 1873 .
- Sochar Habris – wydany w Użhorodzie .
[ edytuj ] Galeria
 Widok na ścianę wschodnią |
 Zwój Tory oraz drewniany jad na bimie |
 Ekspozycja judaiców w sali głównej |
 Pulpit kantora z menorą i sidurami |
 Stare książki w sali głównej |
[ edytuj ] Zobacz też
- Cmentarz żydowski w Lublinie
- Synagogi Lublina
- Historia Żydów w Lublinie
- atrakcje turystyczne Lublina
- zabytki Lublina
Przypisy
[ edytuj ] Bibliografia
- Karolina i Symcha Wajs, Fakty i wydarzenia z życia lubelskich Żydów, Lublin 1997 , ISBN 83-227-1015-1
- Artykuł "Znalezisko w Chewra Nosim" w Biuletynie Gminy Wyznaniowej Żydowskiej w Warszawie, nr 15, grudzień 2002 - styczeń 2003
[ edytuj ] Linki zewnętrzne
- Judaica w Lublinie
- Synagoga Chewra Nosim w Lublinie (www.izrael.badacz.org)
- Synagoga Chewra Nosim (www.sztetl.org.pl)
| Włochy: Znany architekt bossem klanu cosa nostra |
|
Będący poza wszelkim podejrzeniem znany architekt, były szef oddziału włoskiego Ruchu Chrześcijańskich Pracowników, został aresztowany w Palermo pod zarzutem kierowania najpotężniejszym klanem cosa nostra w tym mieście.
|
| "Debata była emocjonująca jak wyścig ślimaków" |
|
Poseł PiS Joachim Brudziński oceniając niedzielną debatę między kandydatami PO w prawyborach prezydenckich: Bronisławem Komorowskim i Radosławem Sikorskim, powiedział dziś dziennikarzom, że była ona tak "emocjonująca jak wyścig ślimaków".
|
| Pieniądze dają szczęście, gdy inni zarabiają mniej |
|
Rosnący poziom zarobków czyni ludzi szczęśliwymi tylko wówczas, gdy mają poczucie, że przez to powodzi się im lepiej niż znajomym, przyjaciołom, sąsiadom, a wyższe dochody podnoszą ich status społeczny - podaje Press Association.
|
| Trybunał: Rosja odpowiedziała na skargę rodzin katyńskich |
|
Europejski Trybunał Praw Człowieka w Strasburgu otrzymał odpowiedź Rosji na skargę 13 bliskich ofiar zbrodni katyńskiej - dowiedziała się PAP w biurze prasowym Trybunału. Jej treść powinna być znana w ciągu najbliższych dni.
|
| Jest wyrok ws. wypadku śmigłowca z Millerem |
|
Ppłk Marek Miłosz - pilot śmigłowca, który w 2003 r. awaryjnie lądował z premierem Leszkiem Millerem na pokładzie, został uniewinniony.
|