Literatura polska - romantyzm
Z Wikipedii
Literatura polska okresu romantyzmu – epoka w historii polskiej literatury zawarta w ramach czasowych 1822 - 1863 .
Spis treści |
[ edytuj ] Literatura w latach 1822-1830
Decyzją Kongresu wiedeńskiego z 1815 roku z części terytorium Księstwa Warszawskiego utworzono Królestwo Polskie , działki w szczawnicy autonomiczny kraj zamieszkiwany przez Polaków, szkoły policealne ale związany unią personalną z Rosją . Rosyjski car Aleksander I został królem Polski. Spotkało się to z aprobatą większej części polskiego społeczeństwa, sypialnie ponieważ car uchodził za liberała i dzięki wysokiej kulturze oraz urokowi osobistemu umiał zjednywać sobie ludzi. Równocześnie Polacy wyrażali radość, depilacja laserowa że nazwa Polska nie została całkowicie wymazana po klęsce Napoleona i armii Księstwa Warszawskiego w kampanii 1812 roku . Szybko jednak okazało się, suknie ślubne że prawdziwym celem cara nie jest autonomia, pozycjonowanie i optymalizacja ale stopniowe podporządkowanie Królestwa Polskiego Rosji. Na porządku dziennym było łamanie konstytucji , fotele z masażem a sytuacje między rosyjską władzą a polskim społeczeństwem dodatkowo zaogniało brutalne i niezrównoważone zachowanie carskiego brata Konstantego . W 1819 roku wprowadzono cenzurę, monitoring czego efektem było zamykanie czasopism oraz zakaz druków niektórych książek , stoły takich jak Śpiewy historyczne Juliana Ursyna Niemcewicza , sypialnie czy Pielgrzym z Dobromila Izabeli Czartoryskiej . Wśród młodych ludzi zaczął się rodzić opór.
[ edytuj ] Spór klasyków z romantykami
Literatura w pierwszych latach istnienia Królestwa Polskiego zdominowana była początkowo przez twórców wywodzących się z poprzedniej epoki oświecenia . Jednak stopniowo z Zachodu zaczęły docierać informację o nowych prądach artystycznych poprzez przywożone z zagranicy czasopisma i książki, szczawnica ale także dzięki miejscowej prasie (m.in. Pamiętnik Warszawski ). Wydarzeniem literackim w tym okresie było opublikowanie przez Kazimierza Brodzińskiego w 1818 roku rozprawy O klasyczności i romantyczności tudzież o duchu poezji polskiej w której obok rzetelnej informacji o romantyzmie poddał krytyce twórczość pisarzy oświeceniowych – klasyków. Wywołało to ripostę klasyków. Jeden z nich Jan Śniadecki w rozprawie O pismach klasycznych i romantycznych wyraził zaniepokojenie o dzieło epoki oświecenia i zarzucił romantykom pochwałę zacofania, kamery ciemnoty i zabobonów. Spowodowało to spór klasyków z romantykami, szczawnica który z pozoru dotyczył literatury, soczewki kontaktowe a w rzeczywistości dotykał spraw szerszych (m.in. stosunek do zaborców). W 1820 roku Stanisław Kostka Potocki wykpił romantyczne urzeczenie średniowieczem w Podróży do Ciemnogrodu. Krytycznie o tym kierunku wyrażali się też inni twórcy klasycystyczni m.in. Kajetan Koźmian , łóżka Ludwik Osiński . Mimo to jednak romantyzm zyskiwał coraz większe powodzenie szczególnie wśród młodego pokolenia i z czasem stał się dominującym kierunkiem polskiej literatury. Spośród krytyków literackich zwolennikami nowych prądów w literaturze byli Franciszek Morawski , 436xayyal8 Franciszek Wężyk , Zakopane apartamenty Leon Borowski , Maurycy Mochnacki i inni. Franciszek Salezy Dmochowski w sporze klasyków z romantykami zajął postawę neutralną. Spór klasyków z romantykami trwał z większym lub mniejszym nasileniem do roku 1830.
[ edytuj ] Twórczość literacka w latach 1822-1830
Najbardziej znanym poetą tego okresu był Adam Mickiewicz , urodzony w Zaosiu koło Nowogródka . Twórca ten początkowo pisał utwory zgodnie z obowiązującymi zasadami klasycyzmu, nacechowane moralistyką i ideałami patriotycznymi (m.in. debiut Zima miejska z 1818 roku). Jednak od 1820 poeta przełamywał stopniowo styl klasycystyczny publikując słynną Odę do młodości, która stała się hymnem młodego pokolenia romantyków. W tym samym roku poeta opublikował też Pieśń filaretów. Oprócz tego zaczął tworzyć cykl ballad, w których przedstawił wizję świata pełnego tajemnic, gdzie ludzie i istoty nadprzyrodzone spotykają się i żyją ze sobą (m.in. Lilie, Świteź, Pani Twardowska, Powrót taty). Do tego cyklu poeta dołączył kilka Wierszy różnych adresowanych do przyjaciół i opublikował całość jako Poezji tom pierwszy w 1822 roku. Choć tomik ten nie został wtedy dostrzeżony przez krytykę literacką to spotkał się z entuzjastycznym przyjęciem czytelników. Rok opublikowania tego tomu jest uważany za początek epoki romantyzmu w Polsce. W 1823 roku Mickiewicz opublikował drugi tom Poezji zawierający między innymi Grażynę, Dziady cz. II i IV. Tym razem utwory poety zostały dostrzeżone zarówno przez krytyków jak i czytelników. Tymczasem w okupowanym kraju rodzić się zaczęły rozmaite ugrupowania spiskowe. Nie ominęło to Uniwersytetu Wileńskiego . Władze zareagowały natychmiast. W 1824 roku, doszło do fali aresztowań w środowisku intelektualistów wileńskich, także Mickiewicz został aresztowany i wywieziony w głąb Rosji. Pobyt w Rosji przyczynił się do poszerzenia jego horyzontów umysłowych, a okres ten był początkiem wielkiej sławy tego poety. Z tego okresu jego życia pochodzą takie utwory jak: Konrad Wallenrod , Sonety krymskie , ballady (m.in. Trzech budrysów). Dzięki staraniom przyjaciół Mickiewiczowi udało się opuścić Rosję i wyjechać na Zachód. Z tego okresu pochodzą pełne pesymizmu wiersze poety (m.in. Do Matki Polki ).
Innymi twórcami debiutującymi we wczesnej fazie romantyzmu byli autorzy należący do Ukraińskiej Szkoły poetów . Do najwybitniejszych twórców tej grupy poetyckiej należeli Józef Bohdan Zaleski (m.in. Rusałki), Antoni Malczewski ( Maria – pierwsza polska powieść poetycka), Seweryn Goszczyński (m.in. Zamek Kaniowski ). Z pisarzy nie należących do tej grupy wyróżniali się m.in. Maurycy Gosławski , Ludwik Nabielak oraz Józef Korzeniowski (Próby dramatyczne). Wielkim sukcesem okazały się pierwsze komedie Aleksandra Fredry (m.in. Pan Geldhab). W tym okresie także młody Zygmunt Krasiński opublikował swoje pierwsze utwory na łamach czasopism.
[ edytuj ] Literatura w okresie powstania listopadowego
Powstanie listopadowe było konsekwencją romantycznego buntu przeciwko pokongresowemu porządkowi Europy . Nic też dziwnego, że to właśnie romantyczni literaci tworzyli najbardziej radykalne skrzydło powstania. Wśród spiskowców nocy z 29 na 30 listopada 1830 roku znajdowali się poeci Ludwik Nabielak i Seweryn Goszczyński . W szeregach wojska polskiego także znajdowała się większość romantycznych literatów. Wybuch powstania okazał się zwycięstwem koncepcji romantycznych, oznaczał więc koniec wpływu klasyków. Ci ostatni albo wycofali się z życia publicznego, albo przyłączyli się do romantyków (m.in. Franciszek Morawski ).
Liryka okresu powstania listopadowego to przede wszystkim pieśni wojskowe i patriotyczne nawiązujące do Mazurka Dąbrowskiego Józefa Wybickiego oraz Warszawianki Casimira Delavigne’go . Poezja ta opiewała najbardziej pożądane cechy żołnierza oraz wzywała do walki o wolność. Uczyła odwagi i patriotyzmu. Wtedy to narodził się popularny w literaturze, malarstwie i muzyce polskiej XIX i XX wieku stereotyp kolorowego ułana z fantazją zdobywającego armaty i gromiącego przeważające siły nieprzyjaciół. Pod koniec powstania powstawała też poezja pisana w tonie przygnębiającym i smutnym opiewająca tragiczną dolę żołnierzy oraz smutne losy ojczyzny. Utwory te znane były w okresie walk polsko-rosyjskich, gdyż ukazywały się na łamach wydawanej wtedy prasy. W większych zbiorkach, w formach książkowych wydawane były jednak dopiero na emigracji, głównie w Paryżu i nierzadko pośmiertnie. Wiersze okresu powstania listopadowego tworzyli głównie twórcy anonimowi. Z poetów znanych wymienić można m.in. takich twórców jak zmarły z ran otrzymanych w boju Rajnold Suchodolski (m.in. wiersz Patrz Kościuszko na nas z nieba), zmarły w austriackim więzieniu Maurycy Gosławski (tom Poezja ułana polskiego poświęcona Polkom), Stefan Garczyński (Sonety wojenne), Seweryn Goszczyński (m.in. Marsz za Bug), Wincenty Pol (Pieśni Janusza), Franciszek Kowalski (słynny wiersz Ułan i dziewczyna z tomiku Miecz i lutnia). Oprócz poezji wojskowo-patriotycznej powstawały też w tym okresie utwory agitujące za realizacją ideałów wolności i postępu. Tego typu wiersze pisali m.in. Juliusz Słowacki (Oda do wolności i Hymn), jak również niektórzy poeci wymieni powyżej. Warto wymienić także słynny wiersz Adama Mickiewicza Reduta Ordona , który choć napisany po upadku powstania, uznawany był przez lata za jeden z najbardziej reprezentatywnych utworów wzywających do walki o wolność.
[ edytuj ] Twórczość literacka w latach 1831-1864
Klęska powstania listopadowego i następujące po nim represje zmieniły oblicze literatury polskiego romantyzmu. Cechą najbardziej charakterystyczną stał się podział literatury polskiej na krajową i emigracyjną. Wiązało się to z koniecznością opuszczenia kraju przez wybitnych twórców zamieszanych w działalność narodowo-wyzwoleńczą, którym w kraju groziła śmierć lub zesłanie na Sybir. Ich utwory w kraju były zakazane. Tęskniąc za krajem wdawali się w jałowe spory między stronnictwami emigracyjnymi. Często ulegali wpływom różnego rodzaju sekt ( towianizm ) oraz irracjonalnych prądów umysłowych ( mesjanizm , mistycyzm ). Jednak to właśnie na emigracji powstały wtedy arcydzieła poetyckie polskiej poezji, które na trwałe zapisały się w kanonie polskiej literatury i tam też działali najwybitniejsi jej twórcy. Niezależnie od emigracji polska literatura rozwijała się także na ziemiach polskich. Krajowi pisarze tworzyli swoje dzieła w ciężkich warunkach, w atmosferze terroru, zagrożenia, poddawani dodatkowo presji cenzury. Wielu angażowało się w działalność konspiracyjną, niektórzy z nich byli represjonowani (np. Józef Ignacy Kraszewski , który trzy lata spędził w więzieniu w Magdeburgu ). Byli i tacy, którzy łatwo pogodzili się z zaistniałą sytuacją i kierując się koniunkturalizmem zaczęli współpracę z najeźdźcami (m.in. Zygmunt Kaczkowski , Henryk Rzewuski ).
[ edytuj ] Emigracja
Najwybitniejszym twórcą i niekwestionowanym liderem jeśli chodzi o literaturę, był w tym okresie Adam Mickiewicz , który wydał na emigracji m.in. Dziady cz. III oraz Księgi narodu polskiego i pielgrzymstwa polskiego . W dziełach tych lansował on tezę o wyjątkowym posłannictwie Polski, która miała być "Chrystusem narodów" ( mesjanizm ). Innym jego wybitnym dziełem był słynny Pan Tadeusz – nostalgiczne pożegnanie z upadającą Polską Szlachecką. Pod koniec życia napisał jeszcze wiele wierszy, między innymi pesymistyczne, pełne goryczy i zadumy Liryki lozańskie . Dla wielu współczesnych Adam Mickiewicz uchodził za autorytet moralny i czołowego patriotę.
Drugim czołowym poetą tego okresu był Juliusz Słowacki , tworzący w cieniu Mickiewicza i nierzadko z nim rywalizujący. Pierwszym dojrzałym debiutem tego twórcy był tom trzeci Poezji wydany w 1833 roku w Paryżu, zawierający między innymi Dumę o Wacławie Rzewuskim. Następnie wydał powieści poetyckie Lambro i Godzina myśli , które umocniły jego pozycję wśród emigracyjnych poetów. W wydanym początkowo anonimowo Kordianie podjął polemikę z mesjanistyczną koncepcją Mickiewicza, któremu zarzucał apoteozowanie męczeństwa, co jego zdaniem było czynnikiem osłabiającym wolę walki oraz zagubienie poezji w religii. W następnym swoim utworze Balladyna dał obraz estetyki romantycznej w Polsce. Słowacki był też autorem licznych wierszy, niedokończonego dramatu Holsztyński, niedokończonego poematu dygresyjnego Podróż do Ziemi Świętej z Neapolu , poematu Anhelli , dramatu Lilla Weneda oraz poematu dygresyjnego Beniowski .
Obok Mickiewicza i Słowackiego, trzecim z wielkiej trójki romantycznych wieszczów był Zygmunt Krasiński , autor między innymi dwóch arcydzieł literatury polskiej Nie-boskiej komedii – chrześcijańskiej tragedii ukazującej grozę rewolucji oraz Irydiona – utworu polemizującego z Konradem Wallenrodem , ukazującego wypaczenie charakteru spowodowanego dwulicową działalnością polityczną. Był też Krasiński autorem wielu wierszy, poematów, powieści poetyckich m.in. antyrewolucyjnych Psalmów przyszłości , których pojawienie się wywołało polemikę z Juliuszem Słowackim. Słowacki w swojej Odpowiedzi na psalmy przyszłości zarzucił Krasińskiemu strach przed nieuniknionym etapem rozwoju ludzkości (tj. rewolucją).
Największą indywidualnością emigracyjnej poezji romantycznej był Cyprian Kamil Norwid , autor za życia niedoceniany i niezrozumiany, umarł w samotności i zapomnieniu. Odkryty dopiero w epoce Młodej Polski . Do najwybitniejszych jego dzieł należą m.in. W Weronie , Bema pamięci żałobny rapsod , Do obywatela Johna Brown, biała tragedia Pierścień wielkiej damy i inne. Był też Norwid autorem esejów i opowiadań. Większość jego dzieł wydano wiele lat po jego śmierci.
Oprócz wyżej wymienionych na emigracji tworzyli też tacy poeci jak Józef Bohdan Zaleski , Konstanty Gaszyński , Stefan Garczyński (Wacława dzieje), August Antoni Jakubowski , Seweryn Goszczyński . Wśród prozaików wyróżniał się m.in. Michał Czajkowski (m.in. Wernyhora), a w okresie późniejszym Zygmunt Miłkowski piszący pod pseudonimem Teodor Tomasz Jeż. Najwybitniejszym publicystą był Maurycy Mochnacki ( Powstanie narodu polskiego ).
[ edytuj ] Literatura krajowa po 1831 roku
W poezji krajowej na czoło wysuwała się postać Aleksandra Fredry , najbardziej znanego jako autora komedii (m.in. Śluby panieńskie , Zemsta , Dożywocie), w których z przenikliwością ukazał barwny obraz życia i obyczajów szlacheckich, przy czym obce mu były metafizyczne i historio-filozoficzne uogólnienia właściwe dla epoki romantyzmu. Jego dramaty związane są ściślej z tradycjami oświecenia, charakteryzuje je ironiczny dystans do świata i ludzi (często zarzuca się Fredrze wręcz mizantropię ). Fredro był także autorem pamiętnika Trzy po trzy .
W przededniu Wiosny Ludów silnie rozwinął się nurt rewolucyjny w poezji reprezentowany przede wszystkim przez Gustawa Ehrenberga , nieślubnego syna cara Aleksandra I (m.in. słynny wiersz Szlachta roku 1831 ) oraz Ryszarda Berwińskiego . Warto wspomnieć o Kornelu Ujejskim , zwanym ostatnim wajdeldotą wielkiej poezji patriotycznej, który stworzył pełne patosu dzieła typu Skargi Jeremiego, Maraton, Chorał. Piękne wiersze patriotyczne pisał Mieczysław Romanowski , poległy w powstaniu styczniowym . Spośród poetów należących do tzw. Cyganerii Warszawskiej wyróżnili się m.in. Włodzimierz Wolski , Roman Zmorski , Józef Bohdan Dziekoński . Wybitne utwory tworzyli też Władysław Syrokomla i Lucjan Siemieński . Odrębne miejsce zajmowali twórcy zainspirowani folklorem ludowym. Do najwybitniejszych z nich zaliczał się poeta Teofil Lenartowicz (m.in. Lirenka). Wybitnymi badaczami i popularyzatorami ludowości byli m.in. Oskar Kolberg i Kazimierz Władysław Wójcicki .
W polskiej prozie krajowej liderem był bez wątpienia Józef Ignacy Kraszewski autor ogromnej ilości powieści historycznych, z których wiele pokoleń Polaków uczyło się historii (m.in. Stara Baśń , Hrabina Cosel, Masław, Zygmuntowskie Czasy). Był też autorem powieści obyczajowych (m.in. Ulana , Szalona) oraz patriotycznych współczesnych (Dziecię starego miasta). Z innych prozaików wymienić należy takich twórców jak Henryk Rzewuski ( Pamiątki Soplicy , Listopad), Narcyza Żmichowska (Poganka), Walery Łoziński (Zaklęty Dwór), Zygmunt Kaczkowski (autor cyklu powieści historycznych pt. Ostatni z Nieczujów, zawierającego między innymi powieść Murdelio), Józef Korzeniowski (Krewni, Spekulant), Józef Dzierzkowski (Salon i ulica), Ludwik Sztyrmer (Powieści nieboszczyka Pantofla) i wielu innych.
[ edytuj ] Pisarze i poeci okresu romantyzmu
- Feliks Bernatowicz (1786-1836)
- Ryszard Berwiński (1819-1879)
- Stanisław Bogusławski (1804-1870)
- Aleksander Dunin-Borkowski (1811 – 1896)
- Józef Dunin-Borkowski (1809-1843)
- Kazimierz Brodziński (1791-1835)
- Antoni Czajkowski (1816-1873)
- Michał Czajkowski (1804-1886)
- Adam Jerzy Czartoryski (1770-1861)
- Jan Czeczot (1796-1846)
- Franciszek Salezy Dmochowski (1801-1871)
- Józef Bohdan Dziekoński (1816-1855)
- Gustaw Ehrenberg (1818-1895)
- Aleksander Fredro (1791-1876)
- Stefan Florian Garczyński (1805-1833)
- Antoni Gorecki (1787-1861)
- Seweryn Goszczyński (1801-1876)
- Klementyna Hoffmanowa (1798-1845)
- Zygmunt Krasiński (1812-1859)
- Józef Ignacy Kraszewski (1812-1887)
- Teofil Lenartowicz (1822-1893)
- Jadwiga Łuszczewska (1834-1908)
- Antoni Malczewski (1793-1826)
- Adam Bernard Mickiewicz (1798-1855)
- Teodor Tomasz Jeż (Zygmunt Miłkowski) (1824-1915)
- Maurycy Mochnacki (1803-1834)
- Cyprian Kamil Norwid (1821-1883)
- Wincenty Pol (1807-1882)
- Mieczysław Romanowski (1834-1863)
- Henryk Rzewuski (1791-1866)
- Lucjan Siemieński (1807-1877)
- Juliusz Słowacki (1809-1849)
- Władysław Syrokomla (1823-1862)
- Kornel Ujejski (1823-1897)
- Maria Wirtemberska (1768-1854)
- Józef Bohdan Zaleski (1802-1886)
- Narcyza Żmichowska (1819-1876)
[ edytuj ] Inne ważne postacie epoki
- Edward Dembowski (1822-1846)
- Stanisław Kostka Potocki (1755-1821)
- Andrzej Towiański (1799-1878)
- Kazimierz Władysław Wójcicki (1807-1879)
- Fryderyk Chopin (1810-1849)
- Piotr Michałowski (1800-1855) malarz
[ edytuj ] Popularne gatunki literackie
- ballada
- dramat
- dramat romantyczny
- pamiętnik
- poemat
- poemat dygresyjny
- powieść poetycka
- powieść historyczna
- psalm
- sonet
[ edytuj ] Popularne motywy
- bajronizm
- faustyzm
- historia
- ludowość
- mesjanizm
- mistycyzm
- orientalizm
- prometeizm
- towianizm
- wallenrodyzm
- werteryzm
- winkelriedyzm
[ edytuj ] Zobacz też
|
|||||
| Demokraci mają głosy do uchwalenia reformy ochrony zdrowia |
|
W niedzielę po południu (czasu lokalnego) doszło do przełomu otwierającego drogę do uchwalenia reformy opieki zdrowotnej przez Kongres USA - Demokraci w Izbie Reprezentantów mają już wystarczającą liczbę głosów - minimum 216 - potrzebnych do uchwalenia reformy.
|
| Premier: Grecja nie potrzebuje pomocy finansowej |
|
Premier Grecji Jeorjos Papandreu powiedział kanclerz Niemiec Angeli Merkel, że jego kraj nie potrzebuje obecnie pomocy finansowej - powiadomił rzecznik niemieckiego rządu.
|
| Bułgaria: Celnicy przejęli heroinę o wartości 1 mln dolarów |
|
W pociągu relacji Stambuł-Belgrad bułgarscy celnicy odkryli heroinę o wartości około 1 mln dolarów - podały służby celne tego kraju.
|
| Sikorski: W sondażach jestem na fali wznoszącej |
|
Minister spraw zagranicznych Radosław Sikorski uważa, że jego szanse w prawyborach PO na kandydata do prezydentury rosną. - Jestem na fali wznoszącej - powiedział wieczorem na konferencji prasowej w Gdańsku.
|
| Francja: 54 proc. dla lewicy w wyborach regionalnych |
|
Francuska lewica zdobyła według sondaży exit polls 54 proc. głosów w wyborach regionalnych, których druga tura odbyła się w niedzielę. Partia UMP prezydenta Nicolasa Sarkozy'ego zdobyła według tych sondaży 36 proc. głosów.
|