Literatura polska - renesans
Z Wikipedii
Literatura polska okresu renesansu – epoka w dziejach literatury polskiej przypadająca na okres od 1500 do 1620 roku.
W okresie renesansu , podsłuchy zwanego też odrodzeniem polska kultura przeżywała rozkwit. Polska zajmowała poczesne miejsce na mapie Europy , działki w szczawnicy zaś wpływy włoskie, szkoły policealne które nasiliły się wraz ze ślubem Zygmunta Starego z Boną Sforzą , sypialnie przyczyniły się do rozkwitu malarstwa , depilacja laserowa architektury , suknie ślubne sztuki kulinarnej i literatury . Do Polski przybywali sławni poeci i myśliciele. W 1488 r. powstało pierwsze w Europie towarzystwo literackie – Nadwiślańskie Bractwo Literackie . Polska była wówczas azylem tolerancji religijnej , pozycjonowanie i optymalizacja a Akademia Krakowska stała się jednym z ważniejszych ośrodków naukowych Europy.
Spis treści |
[ edytuj ] Początki polskiej literatury renesansowej – poezja polsko-łacińska
Początki literatury polskiej epoki Odrodzenia w Polsce wiążą się twórczością poetów polsko-łacińskich wywodzących się na ogół z kręgu elity dworskiej. Poezję tę zapoczątkowali cudzoziemcy , fotele z masażem którzy osiedlili się w Polsce. Jednym z pierwszych był przebywający na dworze Grzegorza z Sanoka włoski poeta Filip Buonaccorsi–Kalimach , monitoring autor elegii , stoły epigramatów miłosnych, sypialnie poematu o św. Stanisławie oraz panegiryku Żywot i obyczaje Grzegorza z Sanoka. Wraz z osiadłym w Polsce niemieckim humanistą i poetą Konradem Celtisem założył Nadwiślańskie Bractwo Literackie , szczawnica skupiające najwybitniejszych twórców krakowskich . Początek XVI wieku to okres dynamicznego rozwoju poezji polskiej pisanej po łacinie. Wybitnymi twórcami tego typu poezji byli m.in. Paweł z Krosna , kamery Jan z Wiślicy (Wojna pruska), szczawnica Mikołaj Hussowczyk ( Pieśń o żubrze ), soczewki kontaktowe Andrzej Krzycki , łóżka oraz Jan Dantyszek . Jednak największy rozgłos zyskał w tym okresie Klemens Janicki poeta chłopskiego pochodzenia, 436xayyal8 uwieńczony we Włoszech laurem poetyckim, Zakopane apartamenty autor elegii, epigramatów i utworów politycznych oraz najciekawszego dzieła – autobiograficznej elegii O sobie samym dla potomności
[ edytuj ] Początki polskiej literatury renesansowej – literatura mieszczańsko ludowa
Nurt ten nawiązywał do tradycji literatury średniowiecznej , podejmując tematy istniejące dotąd w popularnej twórczości ustnej. W odróżnieniu od poetów polsko-łacińskich, przedstawiciele tego nurtu posługiwali się głównie językiem polskim w celu pozyskania masowego czytelnika. Początkowo ich główną zasługą było spopularyzowanie znanych motywów z europejskiej kultury poprzez przekłady (głównie z łaciny ). Do najwybitniejszych tłumaczeń należały Rozmowy jakie miał Salomon mądry z Marchołtem grubym a sprośnym pióra Jana z Koszyczek . Jan z Koszyczek przełożył też Poncjana, czyli historię o siedmi mędrcach. Oba te utwory zyskały duży rozgłos, były masowo drukowane i często wznawiane. Dziełem anonimowych tłumaczy było dokonanie przekładów takich dzieł jak m.in. Historia o Aleksandrze Wielkim, Historia Trojańska, Historia o Meluzynie , Historia o Magielonie i wielu innych. Warto wymienić także Żywot Ezopowy oraz Raj duszny . Oba te utwory przełożył z łaciny Biernat z Lublina , twórca, który nie ograniczał się do tłumaczeń, ale tworzył też w języku polskim oryginalne utwory własne, przeważnie bajki . Ciekawy apokryf Żywot Wszechmocnego Syna Bożego Pana Jezu Krysta wyszedł spod pióra Baltazara Opeca . W środowisku mieszczańskim powstawały również w tym okresie interesujące utwory anonimowych autorów np. Ludycje wiesne, Tragedia żebracza oraz zbiór facecji mieszczńskich pt. Facecja polskie.
[ edytuj ] Literatura polska po roku 1543
Rok 1543 jest rokiem przełomowym w historii polskiego renesansu. Był to rok śmierci Mikołaja Kopernika oraz ogłoszenia jego dzieła O obrotach sfer niebieskich ( De revolutionibus orbium coelestium ). W tym roku umarł też Klemens Janicki , największy poeta polsko-łaciński. Pokolenie następnej generacji pisarzy i publicystów stworzyło najwybitniejsze dzieła polskiego renesansu w stosunkowo krótkim czasie.
Najstarszym z nich był Marcin Bielski , autor Żywotów filozofów (przekład z języka czeskiego ), dzieła, które zyskało duża popularność i miało wiele wydań nie tylko w XV , ale i w XVI wieku oraz wiele przekładów na inne języki. Do jego dzieł należały też m.in. Kronika wszystkiego świata, Kronika polska, Komedyja Justyna i Konstancyjej oraz Rozmowa nowych proroków dwu baranów o jednej głowie. Rówieśnikiem Bielskiego był Stanisław Gąsiorek zwany Kleryką, autor licznych wierszy panegirycznych oraz zbiorku Fortuna.
Wielkie znaczenie dla rozwoju literatury pisanej w języku polskim miała literacka działalność Mikołaja Reja , którego słowa "Polacy nie gęsi i swój język mają" cytowano jeszcze długo po jego śmierci. Był on autorem Krótkiej rozprawy między Panem, Wójtem i Plebanem utworu krytykującego ówczesne stosunki społeczne , nawiązujący tematyką do toczonych wówczas sporów i dyskusji politycznych . Był też autorem obszernych utworów Wizerunek własny żywota człowieka poczciwego oraz Zwierciadło – traktatów etycznych o godziwym życiu, oraz zbioru epigramatów Zwierzyniec, zbiorów wierszy i utworów dramatycznych (m.in. Kupiec, Żywot Józefa).
Spośród publicystów wyróżniali się tacy twórcy jak Andrzej Frycz Modrzewski i Stanisław Orzechowski . Modrzewski jest autorem słynnego dzieła O poprawie Rzeczypospolitej , w którym bronił stanów niższych przed dominacją szlachty i wskazywał sposoby reformy kraju. Prozę polską tego okresu reprezentowali też m.in. Łukasz Górnicki autor traktatów politycznych oraz Piotr Skarga autor m.in. Kazań sejmowych .
Spośród poetów polskich za lidera tego okresu uznać należy Jana Kochanowskiego , który był ceniony zarówno przez współczesnych jak i potomnych, a jego nazwisko nieodłącznie kojarzy się z epoką renesansu w Polsce. Popularność przyniosły mu przede wszystkim fraszki , które pisał przez całe życie i w których podejmował różnoraką tematykę zarówno wzniosłą patriotyczną, satyryczną, jak i rozrywkową. Był Kochanowski też autorem pieśni , wierszy okolicznościowych, trenów , którymi uczcił swoją zmarłą córkę oraz tragedii Odprawa posłów greckich . Jego dziełem jest też przekład biblijnych psalmów ( Psałterz Dawidów ). Oprócz twórczości w języku polskim tworzył też oryginalną poezję łacińską. Jego najsłynniejsze utwory są znane i cytowane do dzisiaj.
W omawianych ramach czasowych mieści się też twórczość Mikołaja Sępa Szarzyńskiego , która zapowiada początek nowej epoki baroku . Jest on autorem tomiku Rymy albo wiersze polskie. Śmierć Szymonowica i Kochanowskiego (rok 1584 ) zapowiada schyłek renesansu.
Spośród poetów "złotego wieku" wymienić należy też Szymona Szymonowica autora wierszy łacińskich i pisanych po polsku Sielanek oraz Sebastiana Fabiana Klonowica reprezentującego nurt mieszczański "złotego wieku".
Warto też wspomnieć o pracy Piotra Kochanowskiego , który przełożył Jerozolimę wyzwoloną napisaną przez Torquato Tasso . Dzieło to zostało opublikowane w 1617 roku, czyli w epoce schyłkowej polskiego renesansu.
[ edytuj ] Literatura mieszczańska schyłku renesansu
Najwybitniejszym przedstawicielem literatury mieszczańskiej końca XV wieku był wspomniany wyżej Sebastian Fabian Klonowic (m.in. Flis i Worek Judaszów). Do innych poetów tego nurtu należeli Walenty Roździeński , Adam Władysławiusz oraz Franciszek Śmiadecki . Literaturę mieszczańską tego okresu charakteryzowało dążenie plebejuszy do obrony własnej godności poprzez zwalczanie szlacheckiej dominacji nad innymi stanami.
[ edytuj ] Literatura sowizdrzalska
Była to popularna literatura jarmarczna i straganowa, powstawała na pograniczu renesansu i baroku. Tworzona była przez ludzi spoza społeczeństwa feudalnego, ustosunkowanych negatywnie i krytycznie do panującego porządku. Literatura ta programowo przeciwstawiała się literaturze szlacheckiej i mieszczańskiej, nierzadko parodiując ją. Jej twórcy wywodzili się ze środowiska wędrownych klechów i rybałtów , wędrownych nauczycieli przemierzających kraj w poszukiwaniu chleba, niedokończonych żaków Akademii Krakowskiej , a także kantorów , służby kościelnej oraz pisarczyków wiejskich i miejskich. Literatura ta wyrażała wyzywającą postawę wobec świata, zawiedzione nadzieje i niezaspokojone ambicje . Jej głównymi przedstawicielami byli m.in. Jan z Kijan , Jan Dzwonowski , Jan z Wychylówki i wielu innych.
[ edytuj ] Zobacz też
- literatura polska
- literatura polska - przegląd chronologiczny
- literatura okresu odrodzenia
- poezja polsko-łacińska
[ edytuj ] Źródła
- "Historia literatury polskiej w zarysie" (Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1978)
|
|||||
| Kuriozalna wypowiedź Komorowskiego o in vitro |
|
Szokujące słowa padły podczas debaty, która ma wyłonić kandydata PO na prezydenta. Marszałek Sejmu, pytany o finansowanie zabiegów in vitro z budżetu państwa, stwierdził: "Na pewno nie w stosunku do wszystkich, tylko w stosunku do tych, gdzie jest szansa na to, że się urodzą dzieci zdrowe i będą dobrze wychowane".
|
| Niemcy: Dwulatek przeżył upadek z 15 metrów |
|
Dwuletni chłopiec z Herne (w zachodnich Niemczech) przeżył upadek z 15 metrów, po tym jak wypadł z okna mieszkania położonego na 5. piętrze - poinformowała niemiecka policja.
|
| Ile są warte komisje śledcze? |
|
Pół miliona złotych kosztowała w 2009 r. działalność sejmowych komisji śledczych, ustaliła "Rzeczpospolita".
|
| Wojna MON z patologiami |
|
Resort obrony przyjął strategię, która ma wzmocnić dyscyplinę wśród żołnierzy oraz przeciwdziałać uzależnieniom i patologiom w armii w ciągu najbliższych pięciu lat. Będzie to kosztowało MON ponad 7 mln zł, podaje "Rzeczpospolita".
|
| Merkel wyróżni Tuska |
|
Kanclerz Niemiec Angela Merkel wygłosi laudację na cześć Donalda Tuska, który 13 maja odbierze w Akwizgranie Nagrodę Karola Wielkiego, ujawnił "Dziennikowi Gazecie Prawnej" prof. Władysław Bartoszewski.
|