Literatura polska - barok
Z Wikipedii
Literatura polska w okresie baroku – epoka w historii literatury polskiej przypadająca na lata od 1620 do 1764 roku.
Epoka baroku w literaturze polskiej przypada mniej więcej na wiek XVII i pierwszą połowę XVIII-tego stulecia. Są to jednak tylko umowne ramy czasowe, podsłuchy bowiem ślady baroku są widoczne już w twórczości niektórych pisarzy XVI-wiecznych, działki w szczawnicy a więc tworzących w okresie renesansu . Również zakres oddziaływania prądów barokowych jest znacznie szerszy niż przyjęte ramy czasowe.
Spis treści |
[ edytuj ] I Faza – początki polskiej literatury barokowej
Faza ta przypada na okres do końca panowania króla Zygmunta III , szkoły policealne jest okresem stopniowego kształtowania się barokowej literatury na gruncie polskim. Wyrastała ona pod wpływem baroku europejskiego, sypialnie z którym stykali się polscy twórcy podróżujący w różnych celach za granicę. U jej podstaw leżała głęboka religijność, depilacja laserowa mistycyzm i egzystencjalny niepokój, suknie ślubne nawiązująca do tradycji Średniowiecza . Na terenie Polski doszło do połączenia wzoru baroku europejskiego z rodzimym wzorem sarmackim , pozycjonowanie i optymalizacja co uczyniło polską kulturę oryginalną na tle europejskiej.
Początki polskiego baroku przypadają na schyłek renesansu. Do najwybitniejszych przedstawicieli okresu przejściowego należał Mikołaj Sęp Szarzyński , fotele z masażem autor wydanego po śmierci autora tomiku Rymy albo wiersze polskie. Do innych wybitnych twórców należeli też m.in. Kasper Miaskowski , monitoring Stanisław Grochowski , stoły Sebastian Grabowiecki oraz Piotr Skarga . Warto też wspomnieć o wybitnym tłumaczu – Piotrze Kochanowskim .
Odrębne miejsce zajmowała literatura sowizdrzalska , sypialnie popularna literatura jarmarczna i straganowa tworzona przez ludzi spoza społeczeństwa feudalnego. Jej twórcy parodiowali popularne motywy literatury renesansu i baroku oraz atakowali istniejący system feudalny, szczawnica co spowodowało represje ze strony władz świeckich i kościelnych, kamery a w konsekwencji stopniowe zanikanie tego nurtu literackiego. Do jego przedstawicieli należeli obok twórców anonimowych m.in. Jan z Kijan i Jan Dzwonowski .
[ edytuj ] II Faza – panowanie baroku
Faza ta obejmuje okres od końca panowania Zygmunta III do początków czasów saskich. Cechą najbardziej charakterystyczną był podział literatury na nurt dworski, szczawnica którego przedstawiciele czerpali wzorce z zagranicy i przejmowali stamtąd nowinki literackie oraz nurt sarmacki skupiający się na poszanowaniu polskości i tradycji, soczewki kontaktowe nieufnie traktujący wszelkie zagraniczne naleciałości i nowinki. Z tego nurtu wywodzi się Sarmatyzm – pogląd o rzekomo wyjątkowym pochodzeniu polskiej szlachty. Niektórzy wyróżniają jeszcze trzeci nurt – literatura sowizdrzalska , łóżka zwaną też plebejską, 436xayyal8 która jednak w tym okresie wskutek represji znajdowała się w fazie zanikającej.
Najwybitniejszym przedstawicielem dworskiej literatury barokowej był Jan Andrzej Morsztyn . Podejmował on różnoraką tematykę od poważnej do żartobliwej. Jego wiersze okolicznościowe, Zakopane apartamenty satyryczne i erotyczne zachowały się w dwóch tomach Kanikuła albo Psia gwiazda oraz Lutnia . Do innych wybitnych twórców tego okresu należeli Daniel Naborowski , autor licznych dzieł pisanych po polsku i łacinie (m.in. Marność), Szymon Zimorowic , autor tomu Roksolanki oraz Szymon Starowolski – polsko-łaciński publicysta. Wybitnym klasycystą barokowym, sławnym w swoim czasie na całą Europę był Maciej Kazimierz Sarbiewski , zwany "Horacym chrześcijańskim", który uwieńczony został laurem poetyckim przez papieża Urbana VIII . Do przedstawicieli klasycyzmu barokowego zalicza się też braci Krzysztofa i Łukasza Opalińskich . Z inicjatywy tego ostatniego powstała pierwsza polska gazeta Merkuriusz Polski , redagowana przez Hieronima Pinocciego i Jana Aleksandra Gorczyna. Wielkim talentem błysnął Kasper Twardowski , twórca erotyków zebranych w tomie Lekcje Kupidynowych, które znalazły się na kościelnym indeksie. Kasper Twardowski był też autorem utworów o tematyce religijnej. Innymi twórcami erotyków byli Samuel Twardowski , autor Dafnis oraz Hieronim Morsztyn . Literaturę bardziej poważną reprezentowali Józef Bartłomiej Zimorowic i Zbigniew Morsztyn . Ten ostatni podejmował tematy tragicznych dla Polski i Polaków wydarzeń historycznych tamtych czasów ( potop szwedzki ), które pojawiają się w jego twórczości.
W XVII wieku powszechne stawało się pisanie diariuszy oraz pamiętników. Liczne wojny oraz niepewność jutra skłaniała ówczesnych ludzi do prób utrwalenia siebie dla potomnych na przekór czasowi. Pamiętniki z tego okresu są źródłem informacji dla historyków oraz znakomitymi pod względem literackim utworami. Najbardziej znanym utworem tego typu jest pamiętnik Jan Chryzostoma Paska . Interesujące pod względem wartości poznawczej i artystycznej są także zachowane z tamtych czasów listy, z których za arcydzieła sztuki epistolograficznej uchodzą Listy pisane przez hetmana, a później króla Jana Sobieskiego do żony Marii Kazimiery , którą nazywa w listach Marysieńką.
Druga połowa XVII wieku to także rozkwit epiki historycznej, która opiewała wydarzenia historyczne całkiem niedawne. Oprócz wspomnianych wyżej pamiętników, powstał w XVII wieku wybitny epos pt. Transakcja wojny chocimskiej autorstwa Wacława Potockiego . Epos ten opisuje bohaterskie zmagania Polaków z Turkami podczas bitwy pod Chocimiem . Twórczość Potockiego nie ograniczała się tylko do Transakcji.... Jest on także autorem innych eposów (m.in. Judyta, Wirginia) oraz zbioru wierszy wydanych w tomie zatytułowanym Ogród, ale nie plewiony, bróg, ale co snop to inszego zboża, kram rozlicznego gatunku.
Z innych licznych pisarzy tego okresu na wymienienie zasługują też poeta-filozof Stanisław Herakliusz Lubomirski , Wespazjan Kochowski oraz Krzysztof Niemirski tłumacz La Fontaine'a .
[ edytuj ] III Faza – schyłek baroku
Okres schyłkowy literatury baroku przypada na czasy saskie . Po licznych klęskach wojennych Polska była poważnie osłabiona militarnie oraz politycznie uzależnienie od rosnących w siłę sąsiadów. Dodatkowo nieudolne rządy królów z dynastii saskiej oraz paraliż sejmu przez instytucję liberum veto, wreszcie prywata szlachty i magnatów powodowały nasilającą się anarchię wewnętrzną. Ten stan rzeczy nie sprzyjał rozwojowi kultury i literatury, która choć imponująca ilościowo wydała niewiele dzieł wyróżniających się walorami artystycznymi. W szerokich kręgach szlachty i mieszczaństwa popularne były wiersze okolicznościowe, facecje, fraszki, satyry obyczajowe i polityczne, dialogi, bajki, zagadki, diariusze i pamiętniki. Warci wspomnienia są tylko nieliczni autorzy, tacy jak: Józef Baka , Jan Damasen Kaliński , Jan Skorski , Jan Stanisław Jabłonowski , Wacław Piotr Rzewuski , Wojciech Stanisław Chrościński oraz Elżbieta Drużbacka zwana polską Safoną . Z prozaików tego okresu wyróżniał się Jędrzej Kitowicz autor cennego pod względem literackim i historycznym dzieła zatytułowanego Opis obyczajów za panowania Augusta III oraz dzieła Pamiętniki, czyli historia Polski
Powstałe w tym okresie takie wybitne dzieła, jak O skutecznym rad sposobie Stanisława Konarskiego oraz Głos wolny wolność ubezpieczający przypisywane królowi Stanisławowi Leszczyńskiemu , należą już do epoki oświecenia i stanowią jej zapowiedź.
[ edytuj ] Zobacz też
- Literatura polska
- Barok
- literatura polska - przegląd chronologiczny
- przegląd zagadnień z zakresu literatury
- przegląd zagadnień z zakresu historii Polski
[ edytuj ] Źródła
- "Historia literatury polskiej w zarysie" (Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1978)
|
|||||
| Papież "przerażony": Zdradziliście! |
|
Amerykańska organizacja pomocy dla ofiar księży-pedofilów skrytykowała sobotni list Benedykta XVI do katolików w Irlandii, w którym papież potępił molestowanie seksualne dzieci przez przedstawicieli kleru i niewłaściwą reakcję biskupów.
|
| Znany dziennikarz zamordowany w Kaliningradzie |
|
W Kaliningradzie zamordowano znanego dziennikarza Maksima Zujewa - podała w sobotę agencja RIA-Nowosti. Ciało publicysty z ranami kłutymi szyi i tułowia znaleziono w piątek w jego mieszkaniu.
|
| Zamieszki pod Manchesterem, napięta sytuacja |
|
W Bolton (okolice Manchesteru) doszło w sobotę po południu do konfrontacji uczestników wiecu zorganizowanego przez skrajną prawicę z lewicowymi kontrdemonstrantami i do ataków na policję. W mieście utrzymuje się napięta atmosfera.
|
| Telefon do poznańskiej policji: Przyjedźcie, bo wysadzimy blok |
|
Dwie kostki trotylu znaleźli w sobotę policjanci w jednym z mieszkań w Poznaniu. Informację o posiadaniu materiału wybuchowego przekazał policji sam lokator, który zagroził, że może go zdetonować. Z budynku ewakuowano około 40 osób.
|
| Dziwny pomysł na uniknięcie rat kredytowych: Zmiana płci |
|
Mieszkaniec West Midlands w środkowej Anglii był tak zdesperowany z powodu swego zadłużenia, że dla zmylenia poborców długu zmienił płeć - donosi sobotni "Daily Telegraph".
|