Haiku
Z Wikipedii
Haiku ( jap. 俳句 haiku ? , działki w szczawnicy nazywane też hokku, szkoły policealne haikai) – japońska forma poetycka reprezentatywna dla okresu Edo ( 1603 - 1868 )
Spis treści |
[ edytuj ] Nazwa
Choć współcześnie pojęcia haiku, sypialnie hokku i haikai stosowane są wymiennie, depilacja laserowa ich znaczenia różnią się. Haikai (dosł. żart; skrót od haikai no renga - żartobliwa pieśń wiązana) to dłuższy utwór składający się z kilkunastu do kilku tysięcy wersów. Pierwszy wers nosi nazwę hokku (dosł. wers wyjściowy) i nazwy tej używa się w odniesieniu do pierwszego wersu każdej pieśni wiązanej, suknie ślubne nie tylko haikai . Natomiast haiku powstało z wyodrębnienia pierwszego wersu haikai jako samodzielnego utworu (innymi słowy hokku z haikai samo stało się utworem), pozycjonowanie i optymalizacja stąd nazwa haiku - żartobliwy wers. Znaczenia haikai i hokku zawierają też znaczenie haiku, fotele z masażem ale nie odwrotnie.
[ edytuj ] Powstanie
Twórcą haiku jest Matsuo Bashō . W Japonii okresu Edo komponowanie poezji należało do rozrywek osób wykształconych, monitoring dlatego także Bashō komponował wiersze w najpopularniejszym wówczas stylu haikai na spotkaniach towarzyskich oraz notował wierszem wrażenia w swoim dzienniku. Wers wyjściowy haikai no renga - żartobliwej pieśni wiązanej jest najważniejszą częścią utworu, stoły ponieważ określa jego tematykę i nastrój. Proces kompozycji wyglądał następująco:
- układano hokku o liczbie sylab: 5 + 7 + 5 (pisanych w jednej linijce)
- odpowiedzią na to było waki (dosł. kolejny wers) o liczbie sylab 7 + 7 (również w jednej linijce)
- w powyższy sposób powstawała pierwsza zwrotka
- analogicznie komponowano kolejne zwrotki.
Najczęściej pieśni wiązane komponowane były grupowo jako rozrywka towarzyska. Wers wyjściowy układała osoba najbardziej poważana w towarzystwie, sypialnie po czym każdy uczestnik po kolei wymyślał następny wers, szczawnica a całość była notowana. Matsuo Bashō chciał w swoich pamiętnikach szybko zanotować chwilowe wrażenia, kamery jakich doświadczał, szczawnica dlatego zaczął spisywać tylko wersy wyjściowe haikai (można ten sposób notowania myśli porównać do Lapidariów Kapuścińskiego ), soczewki kontaktowe by ostatecznie dojść do wniosku, łóżka że mogą być samodzielna formą poetycką .
Słowo haikai oznacza żart i rzeczywiście pierwsze utwory haikai no renga , 436xayyal8 ze względu na m.in. użycie języka kolokwialnego były żartobliwe i lekkie w porównaniu z klasyczną poezją tanka , Zakopane apartamenty jednak poziom żartu różnił się w zależności od twórcy. Haikai wśród ogółu stało się medium treści wulgarnych, ale wybitni poeci tego nurtu posługiwali się inteligentnym humorem. Matsuo Bashō natomiast odrzucił humor na rzecz impresji, wzruszenia, kontemplacji przyrody.
Do najwybitniejszych twórców haiku zalicza się następujących poetów: Matsuo Bashō ( 1644 - 1694 ), Yosa Buson ( 1716 - 1783 ), Kobayashi Issa ( 1763 - 1828 ), Masaoka Shiki ( 1867 - 1902 ).
[ edytuj ] Struktura kompozycji
Haiku składa się z 17 sylab podzielonych na trzy części znaczeniowe po 5, 7 i 5 sylab. Oryginalne haiku pisane po japońsku składa się z jednej ciągłej linijki, a podział na trzy wersy stosuje się tylko w transliteracji tekstu japońskiego oraz w utworach w językach innych niż japoński . Ponadto poeci piszący w innych językach, ze względu na ich odmienną budowę, często nie stosują japońskiego metrum , zachowując jednak ducha tej sztuki. Na przykład Czesław Miłosz przełożył (na podstawie dosłownego tłumaczenia z japońskiego) na polski język poezji wybrane utwory klasycznego haiku, w których zachował tylko podział na trzy wersy.
Ważnymi elementami klasycznego haiku są:
- kigo – ("słowo na temat pory roku") odniesienie do pory roku lub dnia
- kire – ("cięcie") podział wiersza na dwie w pewnym stopniu niezależne części (w językach innych niż japoński zaznaczane myślnikiem, wykrzyknikiem, etc.)
[ edytuj ] Współczesne haiku
We współczesnej Japonii haiku jest nadal chętnie (a przede wszystkim powszechnie) uprawianą formą poezji, co znajduje swój wyraz w programach telewizyjnych na temat haiku, wierszach czytelników publikowanych w gazetach codziennych lub w ogólnokrajowych konkursach haiku. Na przykład japońska firma Itoen produkująca herbatę marki Ōi Ocha organizuje doroczny konkurs haiku, w którym nagrodą, poza pieniędzmi, jest publikacja zwycięskich utworów na etykietach butelek z herbatą (przez cały rok). Do chwili obecnej przeprowadzono 19 edycji, od początku przyjmując zgłoszenia w językach japońskim i angielskim (przyznawana jest osobna nagroda dla haiku po angielsku).
Haiku jest związane z filozofią zen , która w sztuce zakłada operowanie paradoksem, subtelność, estetyczny minimalizm i wyzbycie się własnego ja. Najlepsze haiku często świadomie nie pozwalają na jakąkolwiek konkretną interpretację, a jednak pozostawiają w odbiorcy ulotne, refleksyjne odczucie, które chciał przekazać poeta.
[ edytuj ] Haiku tworzone elektronicznie
Jak donosi najbardziej znany brytyjski tygodnik popularnonaukowy New Scientist z pierwszej połowy stycznia 2008, dr Naoko Tosa , wykładowczyni Academic Center for Computing and Media Studies uniwersytetu w Kioto ( Japonia ) opracowała program komputerowy, który na podstawie trzech słów zaproponowanych przez użytkownika tworzy haiku, które następnie może być przez niego dopracowane. Program uczy się na tej podstawie jego preferencji, co wykorzystuje przy tworzeniu kolejnych utworów. [1]
[ edytuj ] Bibliografia
- Haiku tłum. Agnieszka Żuławska-Umeda (wyd. ELAY, 2006). Duża część zawartości została udostępniona przez wydawnictwo Elay na stronie http://www.haiku.art.pl .
- Haiku, tłum. Czesław Miłosz (wyd. Księgarnia Haiku, 2001)
- Haiku własne i cudze. Leszek Engelking (Miniatura, Kraków 1991 )
- Podszepty chwili. Haiku. Mariusz Parlicki .(wyd. Krakowski Oddział ZLP, Kraków 1997)
[ edytuj ] Zobacz też
[ edytuj ] Przypisy
[ edytuj ] Linki zewnętrzne
- Haiku w katalogu Open Directory Project
- forum.haiku.pl - forum haiku po polsku - Polskie forum edukacyjne na temat haiku oraz form pochodnych
- Teresa Kowalska - Haiku, "Gazeta Uniwersytecka UŚ", wydanie specjalne, maj 2002; Uniwersytet Śląski, Katowice - źródło nie aktualne
- Wersja on-line tłumaczenia haiku Agnieszki Żuławskiej-Umedy z obszernym fragmentem wstępu opisującego kontekst kulturowy powstania gatunku.
| Włochy: Znany architekt bossem klanu cosa nostra |
|
Będący poza wszelkim podejrzeniem znany architekt, były szef oddziału włoskiego Ruchu Chrześcijańskich Pracowników, został aresztowany w Palermo pod zarzutem kierowania najpotężniejszym klanem cosa nostra w tym mieście.
|
| "Debata była emocjonująca jak wyścig ślimaków" |
|
Poseł PiS Joachim Brudziński oceniając niedzielną debatę między kandydatami PO w prawyborach prezydenckich: Bronisławem Komorowskim i Radosławem Sikorskim, powiedział dziś dziennikarzom, że była ona tak "emocjonująca jak wyścig ślimaków".
|
| Pieniądze dają szczęście, gdy inni zarabiają mniej |
|
Rosnący poziom zarobków czyni ludzi szczęśliwymi tylko wówczas, gdy mają poczucie, że przez to powodzi się im lepiej niż znajomym, przyjaciołom, sąsiadom, a wyższe dochody podnoszą ich status społeczny - podaje Press Association.
|
| Trybunał: Rosja odpowiedziała na skargę rodzin katyńskich |
|
Europejski Trybunał Praw Człowieka w Strasburgu otrzymał odpowiedź Rosji na skargę 13 bliskich ofiar zbrodni katyńskiej - dowiedziała się PAP w biurze prasowym Trybunału. Jej treść powinna być znana w ciągu najbliższych dni.
|
| Jest wyrok ws. wypadku śmigłowca z Millerem |
|
Ppłk Marek Miłosz - pilot śmigłowca, który w 2003 r. awaryjnie lądował z premierem Leszkiem Millerem na pokładzie, został uniewinniony.
|