Afganistan
Z Wikipedii
 |
Ten artykuł wymaga uzupełnienia źródeł podanych informacji od 2009-06. Informacje nieweryfikowalne mogą zostać zakwestionowane i usunięte. Aby uczynić artykuł weryfikowalnym , podsłuchy należy podać przypisy do materiałów opublikowanych w wiarygodnych źródłach. Adnotacja: Ten artykuł nie ma źródeł. Zwłaszcza dane statystyczne powinny być uźródłowione. Link zewnętrzny w tym zakresie do DMOZ działa w kółko: WP do DMOZ, działki w szczawnicy a DMOZ do WP. |
| د افغانستان اسلامي جمهوریت جمهوری اسلامی افغانستان Islamska Republika Afganistanu |
|||||
|
|||||
|
|||||
| Hymn : Sorud-e-Melli | |||||
 |
|||||
| Język urzędowy | perski , szkoły policealne paszto | ||||
| Stolica | Kabul | ||||
| Ustrój polityczny | republika islamska | ||||
| Głowa państwa | prezydent Hamid Karzai | ||||
| Szef rządu | prezydent Hamid Karzai | ||||
| Powierzchnia • całkowita • wody śródlądowe |
42. na świecie 647 500 km² ~0% |
||||
| Liczba ludności ( 2008 ) • całkowita • gęstość zaludnienia |
38. na świecie 33 609 937▲ 51, sypialnie9 osób/km² |
||||
| Jednostka monetarna | afgani (AFN) | ||||
| Niepodległość | od Wielkiej Brytanii 19 sierpnia 1919 |
||||
| Religia dominująca | islam | ||||
| Strefa czasowa | UTC +4:30 | ||||
| Kod ISO 3166 | AFG | ||||
| Domena internetowa | .af | ||||
| Kod samochodowy | AFG | ||||
| Kod telefoniczny | +93 | ||||
 |
|||||
| 1 Dane podane za CIA The World Factbook (źródło:CIA) ( ang. ) 2 Dane szacunkowe na lipiec 2008 roku, depilacja laserowa podane za CIA The World Factbook (źródło:CIA) ( ang. ) |
|||||
Afganistan, suknie ślubne Islamska Republika Afganistanu ( dari افغانستان, pozycjonowanie i optymalizacja trl. Afghānestān, fotele z masażem trb. Afghanestan; جمهوری اسلامی افغانستان, monitoring trl. Dawlat-e Eslāmī-ye Afghānestān, stoły trb. Daulat-e Eslami-je Afghanestan; paszto افغانستان, sypialnie trl. Afghānistān, szczawnica trb. Afghanistan; د افغانستان اسلامي جمهوریت, kamery trl. Də Afghānistān Islāmī Dawlat, szczawnica trb. Dy Afghanestan Eslami Daulat) – śródlądowe państwo położone w Azji Środkowej .
Spis treści |
[ edytuj ] Ustrój polityczny
Afganistanem rządzi prezydent, soczewki kontaktowe który jest głową państwa i szefem rządu.
Afganistan podzielony jest na 34 prowincje.
[ edytuj ] Geografia
Afganistan jest wysokogórskim krajem śródlądowym, łóżka nie posiadającym dostępu do morza , 436xayyal8 położonym w środkowej i południowo-zachodniej Azji. Ponad 4/5 powierzchni zajmują góry. Z północnego wschodu na południowy zachód rozpościerają się Hindukusz z najwyższym szczytem kraju ( Noszak , Zakopane apartamenty 7 492 m n.p.m. ), przechodzący w surowe obszary Wyżyny Irańskiej , a następnie w półpustynię Registanu , między którymi znajduje się Wyżyna Haradżat z kilkoma przełęczami umożliwiającymi komunikację pomiędzy regionami kraju. Klimat surowy i mroźny, w górach średnie temperatury stycznia spadają do -15 °C, a w lipcu rzadko przekraczają 0 °C. Lata najcieplejsze na pustynnych obszarach na południu (powyżej +22 °C). Opady w górach powyżej 1 500 mm rocznie, większa część kraju ma 400-600 mm rocznie, na terenach stepowych poniżej 200 mm rocznie. Ziemie uprawne zajmują zaledwie 12% powierzchni, zaś lasy (głównie w rejonie północno-wschodnim) tylko 3%.
- Granice 5 529 km:
- Chińska Republika Ludowa przez korytarz wachański - 76 km
- Iran - 936 km
- Pakistan - 2 430 km
- Tadżykistan - 1 206 km
- Turkmenistan - 744 km
- Uzbekistan - 137 km
- najniższy punkt - Amu-daria 258 m n.p.m.
- najwyższy punkt - Noszak 7 492 m (inne źródła podają 7 485 m n.p.m.)
[ edytuj ] Historia
[ edytuj ] Gospodarka
Afganistan należy do najsłabiej rozwiniętych gospodarczo państw świata. PKB wyniósł 8, 84 mld dolarów USA (dane szacunkowe z 2007 ), czyli zaledwie 270, 1 dolarów na 1 mieszkańca, z czego 38% dostarczyło rolnictwo, 24% przemysł, a resztę usługi.
Zasoby naturalne : gaz ziemny , ropa naftowa , węgiel , miedź , chrom , baryty , siarka , ołów , cynk , ruda żelaza , sól , kamienie szlachetne i półszlachetne są eksploatowane w ograniczonym zakresie, większe znaczenie ma jedynie wydobycie gazu (19, 2 mln m³ w 2005 ) i surowców budowlanych, między innymi lazurytu . Kilka elektrowni wodnych wyprodukowało 754, 2 mln kWh energii elektrycznej. Liczne zakłady rzemieślnicze rozrzucone po całym kraju produkują rozmaite wyroby włókiennicze, metalowe, skórzane oraz wyroby z drewna i inne. Rozwinięty jest przemysł spożywczy.
Główną gałęzią gospodarki jest niskotowarowe rolnictwo. Uprawia się głównie zboże ( pszenica 2, 7 mln ton, ponadto kukurydzę , jęczmień i ryż , także bawełnę , buraki cukrowe , trzcinę cukrową ; w dolinach rzek - na terenach nawadnianych - kwitnie sadownictwo i uprawa winorośli - produkcja winogron 365 tys. ton.
Dobrze rozwinięta hodowla (częściowo koczownicza): owiec - 11 mln, kóz - 2, 2 mln oraz wielbłądów i koni.
Transport bardzo słabo rozwinięty. Drogi liczą tylko 42, 2 tys. km, w tym: 29 800 km szlaków nieutwardzonych (wskaźnik gęstości dróg wynosi zaledwie 6, 51 km/100 km²), a jednocześnie nie istnieją tu jakiekolwiek linie kolejowe. W Afganistanie istnieje 1 200 km (w 2007 ) śródlądowych dróg wodnych. Najważniejszą arterię stanowi żeglowny odcinek rz. Amu Daria , po którym pływają statki o pojemności do 500 DWT . Ponadto istnieją gazociągi o łącznej długości 466 km. Główne lotnisko w Kabulu ma połączenie z kilkoma miastami za granicą. Poza Kabulem, w 2007 istniało 11 innych lotnisk o betonowych pasach startowych oraz 34 inne o nieutwardzonych lądowiskach. Międzynarodowe linie lotnicze znajdują się w Kabulu i w Kandaharze. Na całym obszarze kraju poważną rolę odgrywa nadal transport juczny.
Bilans handlowy niezrównoważony: eksport w 2006 wyniósł 274 mln dolarów, zaś import aż 3 823 mln dolarów. Główni partnerzy handlowi: Pakistan , USA , Indie , Niemcy , Rosja , Japonia i Iran . Z uwagi na utrzymujące się od kilkudziesięciu lat konflikty i prowadzone działania wojenne, gospodarka afgańska znajduje się w ruinie. Głównym produktem eksportowym, do niedawna, było opium , którego roczna produkcja wynosiła 4.000 ton. Produkcją opium trudnią się lokalni watażkowie usadowieni w poszczególnych rejonach kraju i czujący się bezkarni ze względu na słabość władzy centralnej.
[ edytuj ] Demografia
Różnorodność etniczna i językowa Afganistanu odzwierciedla jego położenie, gdzie przechodziły wojska i przecinały się historyczne szlaki handlowe prowadzące z Azji Środkowej do Azji Południowej i Południowo-Zachodniej. Dari (afgański perski) i paszto są językami urzędowymi i służą jako wspólny język większości Afgańczyków, chociaż talibowie stosowali tylko paszto. Tadżycki, uzbecki i turkmeński są szeroko rozpowszechnione na północy. Mniejsze grupy w całym kraju mówią ponad 70 innymi językami i niezliczonymi dialektami.
Religią państwową jest islam . Szacuje się, że 84% ludności to muzułmanie wyznający sunnicką odmianę Hanafi . Reszta to głównie muzułmanie szyici, przede wszystkim Hazarowie. Pomimo prób w okresie rządów komunistycznych laicyzacji afgańskiego społeczeństwa islamskie praktyki przenikają wszystkie aspekty życia. Islam był fundamentem oporu wobec komunistów i radzieckiej inwazji. Islamskie tradycje religijne i przepisy, wraz z tradycyjną praktyką są podstawowym sposobem na prowadzenie swojego życia i rozwiązywanie sporów prawnych. Poza mieszkańcami dużych miast większość Afgańczyków jest podzielonych na plemiona i inne wspólnoty oparte na przywódcach, które kultywują dawne tradycje i praktyki religijne.
Liczba mieszkańców wynosi 32 738 tys., niemniej ludność jest rozmieszczona bardzo nierównomiernie. Główne skupiska to kotliny śródgórskie i oazy na obszarach północno-wschodniej części kraju; tereny wysokogórskie na północy i półpustynne na południowym zachodzie są prawie bezludne. Ok. 2 mln mieszkańców to koczownicy . Ponad 3 mln osób przebywa na emigracji, głównie w Pakistanie i Iranie . Skład narodowościowy jest zróżnicowany: żyją tu Pasztunowie - 53%, Tadżycy - 12%, Hazarowie i Uzbecy - po ok. 8%, Beludżowie . Tylko 23% ludności mieszka w miastach. Poziom życia ludności i jej zdrowotność należą do najniższych w świecie; powszechnym zjawiskiem jest analfabetyzm - 79%.
- struktura wieku
- 0-14 lat: 44, 5%
- 15-64 lat: 53%
- 65 i więcej lat: 2, 4%
- dzieci i młodzież objęte nauczaniem ( 1990 )
- 7-14 lat - ok. 25%
- 15-18 lat - ok. 8%
- 20-24 lata - 1, 3%
- przyrost naturalny - jeden z najwyższych w świecie 2, 629% w 2009 .
- główne miasta (ludność wg http://www.citypopulation.de , stan na 21 września 2006 )
- Kabul - 2 536, 3 tys.
- Herat - 349, 0 tys.
- Kandahar - 324, 8 tys.
- Mazar-i Szarif - 300, 6 tys.
- Dżalalabad - 168, 6 tys.
- Kunduz - 117, 5 tys.
- umieralność niemowląt: 166 na 1000 urodzeń żywych
- średnia długość życia: 42, 46 lat
- 6 690 osób na 1 lekarza (w 1990 r. - 13 200 osób na 1 lekarza)
- 2 945 osób na łóżko szpitalne
- 23% ludności żyje poniżej poziomu ubóstwa
[ edytuj ] Religijność
- islam - 97, 89%
- zoroastryzm - 1, 5%
- hinduizm - 0, 35%
- tradycyjne religie etniczne - 0, 1%
- bahaizm - 0, 1%
- sikhizm - 0, 02%
- chrześcijaństwo - 0, 01%
Przypisy
[ edytuj ] Etymologia nazwy
[ edytuj ] Linki zewnętrzne
- ( ang. ) Afghanistan National Development Strategy (ANDS)
- Mapa Afganistanu
- Afganistan w katalogu Open Directory Project
|
|||||||||||||||||
| Sprawdź wyniki losowania Lotto! |
|
We wtorek odbyło się kolejne losowanie Lotto. Poniżej podejmy "szczęśliwe" liczby.
|
| Klich: Kontrola w GROM nie wykazała istotnych uchybień |
|
Kontrola w specjalnej jednostce GROM nie wykazała żadnych istotnych nieprawidłowości czy uchybień ani przypadków nepotyzmu - powiedział na konferencji prasowej szef MON Bogdan Klich. Zapewnił, że ma pełne zaufanie do dowódcy tej jednostki.
|
| TK: Egzekucja abonamentu - dopuszczalna i możliwa |
|
Obecne przepisy dotyczące kontroli opłacania abonamentu rtv i jego egzekucji w przypadku zaległości nie naruszają konstytucji - orzekł Trybunał Konstytucyjny. Skargę na Ustawę o opłatach abonamentowych złożył Rzecznik Praw Obywatelskich.
|
| Wielka obława w Europie - umknął szef mafii |
|
Szefowi mafijnej siatki gruzińskiej, rozbitej podczas dużej operacji przeciwko mafii rosyjsko-gruzińskiej, udało się umknąć służbom bezpieczeństwa w Grecji - poinformował Antonio Salinas z hiszpańskiej prokuratury.
|
| USA: "Niepotrzebna kłótnia z Izraelem" |
|
Werbalny spór między USA a Izraelem w związku z ogłoszeniem budowy osiedla żydowskiego we Wschodniej Jerozolimie jest tematem licznych komentarzy w USA. Politycy i publicyści niepokoją się, że może on zaszkodzić interesom amerykańskim na Bliskim Wschodzie.
|