Żydzi
Z Wikipedii
| Żydzi | |
 |
|
| Albert Einstein , oświetlenie dyskotekowe Majmonides , szkoły policealne Golda Meir , meble Emma Lazarus . | |
| Liczebność ogółem | 13, felgi3 mln [1] (2008) |
| Regiony zamieszkania |  Izrael :5 540 000 [1] |
| Język | hebrajski , szkoły policealne jidysz , szczawnica ladino i inne |
| Religie | głównie judaizm |
| Pokrewne grupy etniczne | Arabowie i inne ludy semickie |
.svg&filetimestamp=20081230001244){kind=small}
Żydzi, szczawnica (dosł. 'chwalcy /Jahwe/' lub 'czciciele /Jahwe/' z hebr. Jehudim, działki w szczawnicy יהודים, kosmetyka laserowa jid. Jidn, jaworki ייִדן, studium policealne ladino ג׳ודיוס Djudios) – naród wywodzący się od plemion semickich , sypialnie zamieszkujących Palestynę , aparaty cyfrowe określanych jako Hebrajczycy albo Izraelici, podsłuchy posługujący się początkowo językiem hebrajskim .
Pierwotnie wchodzili oni prawdopodobnie w skład grupy Habiru , stoły którą w II tysiącleciu p.n.e. tworzyły ludy przybyłe do Syropalestyny z obszarów Mezopotamii . Uważa się, opony iż termin Hebrajczycy pochodzi właśnie od nazwy Habiru . Podstawą tożsamości narodu żydowskiego była religia narodowa - judaizm oraz kultura żydowska.
Żydzi zamieszkujący Państwo Izrael są nazywani Izraelczykami.
Spis treści |
[ edytuj ] Źródłosłów
Określenie Żyd, depilacja laserowa Żydzi pochodzi od słów Juda, materace Judejczyk - imienia jednego z 12 synów biblijnego patriarchy Jakuba oraz późniejszej nazwy jednego z 12 pokoleń Izraela . Plemiona Judy oraz Symeona zamieszkały w południowej części Palestyny , szczawnica gdzie też znajdowała się Jerozolima , fotele z mazażem późniejsza stolica całego Izraela a następnie, monitoring po podziale państwa Salomona , aparaty cyfrowe Królestwa Judy. Judejczycy uważali się za bardziej godnych potomków Izraela, suknie ślubne gdyż posiadali starożytną stolicę Dawida, szczawnica świątynię Jahwe oraz w większym stopniu niż ich pobratymcy z północy zachowywali przepisy prawa mojżeszowego. Pod koniec VIII wieku p.n.e. północne Królestwo Izraela zostało rozbite przez Asyryjczyków, pozycjonowanie którzy także uprowadzili ludność hebrajską sprowadzając na jej miejsce inne narody. Wówczas Judejczycy stali się jedynym pokoleniem Izraela zamieszkującym tereny Ziemi Obiecanej oraz jedynymi Izraelitami, kamery którzy posiadali własne państwo. Od tego momentu pozostałe pokolenia Izraela znajdujące się w diasporze są już rzadko wspominane przez Stary Testament, Szkoły policealne katowice zaś określenie Judejczyk zaczyna być tożsame ze słowem Izraelita, mieszkania w szczawnicy Hebrajczyk. Także w VIII wieku przed Chrystusem w annałach Tiglatpilesara III pojawiają się najstarsze wzmianki o Judzie i rządzących nim królach. O królestwie Judy mówią także dokumenty Sanheriba , faty Asarhaddona , szczawnica Assurbanipala oraz Nabuchodonozora II .
Pod koniec VII wieku p.n.e. Nabuchodonozor II rozpoczął przesiedlenia ludności judejskiej na tereny Babilonu , pozycjonowanie zaś w roku 587 p.n.e. został zmuszony do zburzenia Jerozolimy , meble świątyni i uprowadzenie pozostałych Judejczyków. To właśnie w okresie niewoli babilońskiej termin Judejczyk, w3 Żyd stał się tożsamym ze słowem Izraelita, meble Hebrajczyk, f-18 tak iż mianem Żydów zaczęto określać wszystkie 12 pokoleń, nieruchomości szczawnica a nie tylko samych Judejczyków. Trend ten można zaobserwować w Starym Testamencie, europa gdzie słowa Judejczyk i Judejczycy zastępują słowa Izraelici w księgach spisanych po upadku Królestwa Judy. Słowo jehudi יהודי (Judejczyk = Żyd) występuje sporadycznie jeszcze przed niewolą babilońską (2 Królewska 16:6, Szczawnica nieruchomości 25:25, Zakopane apartamenty Jeremiasza 32:12, opony zimowe 34:9, w1 36:14.21.23 38:19), Telefony lecz w księgach Nehemiasza i Estery pojawia się aż 61 razy, reksa kilkakrotnie używa go Jeremiasz po upadku Jerozolimy, ewery prorok Zachariasz posługuje się nim określając Izraelitę (8:23). Słowo jehudai יהודאי (Judejczycy = Żydzi) pojawia się dopiero w księdze Daniela (3:8.12) i jest wielokrotnie użyte w księdze Ezdrasza (4:12.23, rabaeberek 5:1.5, aktualności 6:7.8.14).
W Nowym Testamencie wszyscy Izraelici często określani są mianem Judejczyków (Żydów), pufka pomimo iż wielu nie pochodziło z plemienia Judy. Apostoł Paweł pochodzący z pokolenia Beniamina (Filipian 3:5) nazywał siebie Judejczykiem, czyli Żydem (Dzieje Apost. 21:39, 22:3; Galacjan 2:15), co wskazuje na fakt, iż już w I wieku n.e. słowo Judejczyk było przez samych Izraelitów używane jako określenie Hebrajczyka.
Wszystkie imiona, które biblijny Jakub-Izrael nadawał swoim 12 synom, posiadały duchowe znaczenie, co dotyczy także imienia J(eh)uda. Z języka hebrajskiego tłumaczy się je jako chwała, wychwalony, wysławiony (w odniesieniu do Boga Jahwe ). Żyd (Judejczyk) oznacza więc czciciela lub chwalcę Boga Jahwe i takie tłumaczenie imienia potwierdza opis z księgi Rodzaju 29:35.
[ edytuj ] Najstarsze dzieje Żydów
Zobacz więcej w osobnym artykule: Starożytny Izrael .Najstarszą historię Żydów przedstawia Biblia , która określa ich jako naród wybrany przez Boga Jahwe . Żydzi mieli pochodzić od Abrahama , który około 1800 r. p.n.e. przywędrował z Ur w Mezopotamii do ziemi Kanaan (obecnie Palestyna oraz państwo Izrael ). Podczas trójpokoleniowego pobytu w Kanaanie Żydzi zaczęli posługiwać się językiem starokananejskim (będącym punktem wyjścia do języka hebrajskiego ), choć w/g Biblii byli pierwotnie Aramejczykami . W późniejszym okresie Żydzi przebywali w Egipcie do 1200 p.n.e., gdy pod wodzą Mojżesza powrócili podzieleni na 12 plemion do ziemi Kanaan jako Ziemi Obiecanej przez Boga. Około 1050 p.n.e. zjednoczeni przez króla Saula pokonali plemiona filistyńskie . Za panowania królów Dawida i Salomona królestwo przeżywało rozkwit kulturalny i gospodarczy, stając się lokalnym mocarstwem. Król Dawid zdobył Jerozolimę i ustanowił ją stolicą królestwa (rok 1003 p.n.e. ).
Po śmierci Salomona doszło do podziału państwa na dwa królestwa: Judę ze stolicą w Jerozolimie i Izrael ze stolicą w Samarii . Królestwa te prowadziły ze sobą nieustanne wojny przez dwieście lat, aż do podbicia Izraela przez Asyrię . W VI w. p.n.e. Judę zdobył Babilon , a Żydzi zostali uprowadzeni w tzw. niewolę babilońską. To wydarzenie zapoczątkowało rozproszenie - żydowską diasporę . Do Judei wróciła bowiem tylko niewielka część wysiedlonych Żydów, i to dopiero za króla Persji Cyrusa II Wielkiego . Reszta pozostała nad Eufratem , tworząc świetnie prosperującą społeczność.
Wielu uczonych uważa, iż nazwa Hebrajczycy pochodzi od terminu Habiru , starożytnego określenia wędrownych plemion semickich przybyłych do Palestyny zza Eufratu, którzy za czasów Amenhotepa IV spustoszyli miasta-państwa Kanaanu . Najstarszą inskrypcją wymieniającą Izrael wśród narodów Kanaanu jest Stela Merneptaha z XIII wieku p.n.e., zaś pierwsze wzmianki o Izraelu jako państwie znajdują się na Steli Meszy z IX wieku p.n.e.
[ edytuj ] Żydzi w diasporze
Palestyńska wspólnota żydowska przez kolejne stulecia podlegała, wraz z całym krajem, władzy imperium perskiego , następnie Aleksandra Wielkiego , Ptolemeuszów egipskich i ostatecznie syryjskich Seleucydów - aż do powstania Machabeuszy w 167 r. p.n.e., w którego efekcie powstało niezależne królestwo żydowskie. Przez całą drugą połowę pierwszego tysiąclecia p.n.e. rozwijała się świadomość narodowo-religijna Żydów w oparciu o religię judaizmu , która została skodyfikowana w tym okresie. Głównym centrum religijnym Żydów jest od tego czasu Jerozolima, gdzie stała Świątynia Jerozolimska . Po stu latach królowie żydowscy jako wasale poddali się Rzymianom . W I i II w n.e., po dwóch kolejnych powstaniach żydowskich, Rzymianie zdziesiątkowali ludność żydowską i zlikwidowali niepodległe królestwo. Od tej pory do czasów państwa Izrael przeważająca większość Żydów żyła poza Palestyną.
Ludność żydowska w diasporze w wyniku rozproszenia w różnych warunkach życiowych i w różnym otoczeniu rozpadła się na kilka odrębnych grup etniczno-kultowych: Aszkenazyjczyków , Sefardyjczyków , Żydów orientalnych , posługujących się różnymi językami ( jidysz , dialekty judeo-romańskie ). Pomimo rozproszenia, Żydzi zachowali swoją kulturę przez blisko dwa tysiące lat. Elementem łączącym Żydów rozsianych po całym świecie była ekskluzywistyczna, monoteistyczna religia - judaizm , którego przykazania obejmowały nie tylko kwestie wiary, lecz szczegółowo regulowały wszystkie aspekty życia codziennego. Judaizm stanowił podstawę świadomości narodowej Żydów i stanowił wyznacznik żydowskości - w przypadku Żydów wyznanie ściśle pokryło się z narodowością.
Diaspora żydowska rozproszyła się po całym znanym wówczas świecie. Kolonie żydowskie powstały w całej Europie, w nieprzyjaznym Rzymianom imperium perskim , na Kaukazie , w zachodnich Chinach , w Etiopii , w Arabii , w Afryce - zarówno w prowincjach rzymskich, jak i na jej wschodnim wybrzeżu. Nauki Mahometa wykazują wpływ teologii żydowskiej. Był to również okres żydowskiego prozelityzmu - najbardziej znanym jego przykładem jest Kaganat Chazarski . Istniejące od VI do X wieku na stepach między Morzem Czarnym a Morzem Kaspijskim państwo Chazarów , ludu pochodzenia tureckiego, przyjęło judaizm jako wyznanie państwowe. Niektórzy autorzy, na przykład Artur Koestler , popierali kontrowersyjną tezę według której po upadku państwa Chazarów uchodźcy chazarscy przybyli do Europy i dali początek Żydom aszkenazyjskim. Nowoczesne badania genetyczne przeczą tej teorii.
[ edytuj ] Diaspora europejska
W średniowieczu najliczniejsza była diaspora europejska. Pierwszym wielkim ośrodkiem osadnictwa żydowskiego była Andaluzja - muzułmańska Hiszpania (stąd sefardim, hebr. "Hiszpanie"), gdzie warunki dla Żydów do przybycia Almorawidów w 1086 r. były tak korzystne, że często sprawowali najważniejsze funkcje państwowe. Diaspora andaluzyjska uległa rozproszeniu po reszcie Europy i po Bliskim Wschodzie po wypędzeniu Żydów z Hiszpanii i Portugalii w latach 1492 - 1497 . Wtedy największym ośrodkiem osadnictwa żydowskiego w Europie stały się kraje niemieckie (stąd aszkenazim, hebr. "Niemcy"). Natomiast w Polsce Żydzi masowo osiedlali się od XIII wieku. Niedługo po odkryciu Nowego Świata zaczęło się osadnictwo żydowskie w Ameryce .
W krajach feudalnej Europy chrześcijańskiej Żydzi stanowili odrębną grupę ludności, w istocie odrębny stan - rządzili się własnymi prawami, mieli własne sądy, władze samorządowe, zwykle cieszyli się ochroną panującego, ponieważ jako "słudzy Skarbu" (servici camerae) zapewniali mu dopływ gotówki z podatków. Żydzi skupiali się w miastach, gdzie osiedlali się w gettach - odrębnych dzielnicach, nieraz z własnymi murami i władzami. Należy podkreślić, że getta stanowiły skupiska dobrowolne i otwarte, podobnie, jak skupiska innych grup narodowościowych (np. Ormian ).
W diasporze częste były akty wrogości wobec Żydów, szczególnie w okresach klęsk żywiołowych, za które ich winiono. Przybierały one zwykle formę pogromów - ruchawek tłumu, mordującego Żydów i rabującego dzielnice żydowskie. Ponadto oskarżano Żydów o mordy rytualne (sprawa Szymona z Trydentu ) i profanacje. Aż do czasów reżimu Hitlera w Europie nie zdarzały się natomiast prześladowania w formie represyjnego ustawodawstwa - bo nie należy za takie uważać systemu feudalnego prawa, w którym każda grupa ludności ("nacja", "stan") miała właściwe dla siebie przywileje i ograniczenia. Wyjątkiem była Rosja , gdzie carowie nakładali na Żydów dalej idące ograniczenia i dopuszczali do pogromów. Do XX wieku ogólne nastawienie chrześcijan do Żydów, których wciąż uważano za "nieprzyjaciół Chrystusa", było nieprzyjazne, a niekiedy otwarcie wrogie.
W drugiej połowie XIX i XX wieku wśród Żydów europejskich powstały dwie przeciwstawne koncepcje: dążenie do asymilacji Żydów w miejscu ich zamieszkania oraz odrodzenia więzi narodowych i utworzenia własnego państwa ( syjonizm ). Narastające nastroje antysemickie w Europie oraz wzrastająca popularność ruchu syjonistycznego przyczyniły się do zapoczątkowania, a potem do emigracji kolejnych grup Żydów do Palestyny.
[ edytuj ] Diaspory według wielkości
Stany Zjednoczone są dziś siedzibą pierwszej co do wielkości diaspory żydowskiej; wedle badań przeprowadzonych w 2005 roku liczba Żydów w poszczególnych krajach wynosiła (wielkości przybliżone):
- Stany Zjednoczone : > 6 155 000 (więcej niż w samym Izraelu ; ponad połowa nie należy do żadnej wspólnoty religijnej)
- Rosja : 800 000
- Francja : 606 561
- Ukraina : 500 000
- Kanada : 394 000
- Argentyna : 300 000
- Wielka Brytania : > 300 000
- Niemcy : > 220 000
- Brazylia : 130 000
- Australia : 120 000
- Republika Południowej Afryki : 106 000
- Belgia : 52 000
- Meksyk : 50 000
- Iran : 40 000
- Holandia : 40 000
- Turcja : 30 000
- Włochy : 45 000
[ edytuj ] II wojna światowa
Zobacz więcej w osobnym artykule: Holocaust .
W okresie II wojny światowej ówczesna narodowo-socjalistyczna ( nazistowska ) III Rzesza Niemiecka podjęła masową eksterminację Żydów, zmierzając do ich całkowitego wyniszczenia (" ostateczne rozwiązanie kwestii żydowskiej ", niem. Endlösung der Judenfrage). W (przymusowych tym razem) gettach, w niemieckich obozach koncentracyjnych i ośrodkach natychmiastowej zagłady i po prostu na ulicach wymordowano ich ok. 6 mln ( holocaust , Szoa). Wydarzenia te nasiliły emigrację żydowską do Palestyny.
[ edytuj ] Powstanie współczesnego Izraela
Zobacz więcej w osobnym artykule: Historia Izraela .W latach 1945 - 1948 w brytyjskiej wówczas Palestynie doszło do wojny domowej między Żydami z jednej a Brytyjczykami i Arabami z drugiej strony. Po wycofaniu się Brytyjczyków (wymuszonego między innymi przez terroryzm bojówek żydowskich) i utworzeniu państwa Izrael walka przekształciła się w regularną wojnę między armią izraelską i armiami arabskich państw ościennych. Wojna ta zakończyła się izraelskim zwycięstwem i ukształtowaniem państwa Izrael w granicach, które społeczność międzynarodowa uznaje do dzisiaj. Po 1967 pod kontrolą Izraela znajdują się też Jerozolima Wschodnia, Zachodni Brzeg i Strefa Gazy .
Obecnie Izrael zamieszkuje ponad 5, 5 mln Żydów spośród żyjących na świecie około 17 mln.
Przypisy
[ edytuj ] Zobacz też
- Aszkenazyjczycy
- Sefardyjczycy
- Mizrachijczycy
- Ludy semickie
- Habiru
- Antysemityzm
- Języki żydowskie
- Historia Żydów w Polsce
- Izrael
- Światowy Kongres Żydowski
- Judaizm
[ edytuj ] Linki zewnętrzne
- Grupa dyskusyjna Wirtualny Izrael (WIL)
- Strona Społeczności Żydowskiej w Polsce
- Forum Społeczności Żydowskiej w Polsce
- www.izrael.badacz.org
- The 614th Commandment Society. Judaizm: informacje, artykuły, eseje, pytania, odpowiedzi
- www.joo.eu - Strona Poświęcona życiu Żydów w Polsce - wydarzenia, prasówka, Blog Rabina
| Izraelscy żołnierze giną w Strefie Gazy |
|
Według arabskojęzycznych stacji telewizyjnych Al-Dżazira i Al-Arabija co najmniej trzech izraelskich żołnierzy zginęło w walkach w Strefie Gazy. Izrael nie potwierdza tych informacji.
|
| ONZ apeluje o przyjęcie zwolnionych z Guantanamo |
|
Więcej krajów powinno zgodzić się na przyjęcie zwalnianych, aby pomóc prezydentowi-elektowi Barackowi Obamie w zamknięciu amerykańskiego obozu w Guantanamo, w którym USA przetrzymują podejrzanych o terroryzm - powiedział specjalny sprawozdawca ONZ ds. tortur Manfred Nowak.
|
| Ukraina: Gazprom uderza w Europę, nie w nas |
|
Rosyjski Gazprom nie zmniejsza dostaw gazu dla Ukrainy, lecz dla swych europejskich odbiorców - oświadczyła ukraińska państwowa spółka paliwowa Naftohaz.
|
| Opóźnienia pociągów z powodu mrozu |
|
Nawet do trzech godzin wynosiły opóźnienia pociągów z powodu mrozu. Pękały szyny, doszło też do awarii sieci trakcyjnej na trasie Warszawa-Łódź.
|
| Krakowscy hejnaliści powrócili do źródeł |
|
Po 17-letniej przerwie krakowscy hejnaliści powrócili do służby w strukturach Komendy Miejskiej Państwowej Straży Pożarnej (PSP) w Krakowie. Od 1992 r. trębacze, wygrywający co godzinę hejnał na wieży Bazyliki Mariackiej, podlegali małopolskiej Komendzie Wojewódzkiej PSP.
|